Donatie

Wat is het verschil tussen DCD en hersendode donoren?

Een hersendode donor is overleden. Dit overlijden werd vastgesteld op basis van neurologische criteria.  Een potentiële DCD-donor is een patiënt die overlijdt ten gevolge van een onomkeerbaar circulatoir arrest nadat besloten werd om de vitale supportieve therapie te stoppen. De grote meerderheid van de DCD-donoren zijn patiënten met dodelijke verwondingen, waarbij de beademing wordt gestopt en er een hartstilstand optreedt. Andere potentiële donoren zijn die patiënten waarbij de reanimatie na een hartstilstand geen succes heeft.

Wie kan donor zijn en tot welke leeftijd?

Iedereen kan donor zijn, er staat geen leeftijdgrens op. Op het moment van het overlijden zal er in overleg met de artsen bekeken worden welke organen bruikbaar zijn voor transplantatie. Belangrijk daarbij zijn de functie van de organen, de huidige situatie en de medische voorgeschiedenis van de patiënt. 

Oudste orgaandonoren per type orgaan

  • Oudste hartdonor > 64 jaar
  • Oudste longdonor > 79 jaar
  • Oudste nierdonor > 79 jaar
  • Oudste leverdonor > 91 jaar
Wie betaalt de orgaantransplantatie?

Een orgaantransplantatie is een ingreep waarbij - zoals vele andere operaties - het merendeel betaald wordt door het Riziv, met een opleg voor de patiënt. De kosten van de donatie worden gedragen door het Riziv.

Hoe kan ik mij als orgaandonor laten registreren?

De procedure om je als donor op te geven is heel eenvoudig. Je meldt je gewoon aan bij de dienst bevolking van je gemeentehuis/stadhuis. Daar hebben ze het speciale formulier –de verklaring van wilsuitdrukking - ter beschikking waarop je je keuze voor orgaandonatie kan laten vastleggen. Je keuze wordt dan opgenomen in het Rijksregister. Dat is belangrijk, want de transplantatiecoördinator raadpleegt het Rijksregister altijd wanneer een slachtoffer hersendood is, om na te gaan of de overledene donor is of niet.

Mag de familie van de donor weten wie de organen ontvangt?

Neen. Artikel 14 van de wet schrijft volstrekte anonimiteit voor. 
De identiteit van de ontvangers kan niet worden meegedeeld aan de nabestaanden van de donor. Wel kan de familie, als zij dit wenst, via de transplantatiecoördinator informatie krijgen over het resultaat van de transplantaties. 
Omgekeerd mag ook aan de ontvangers van de organen niet meegedeeld worden wie de donor was, wat zijn leeftijd is of wat de doodsoorzaak was. 

Is er sprake van euthanasie bij stopzetting van ondersteunende therapie van vitale organen gevolgd door orgaandonatie?

Stopzetting van vitale ondersteunende therapie is géén euthanasie. Het is een stopzetting van de behandeling omwille van therapeutische uitzichtloosheid. Daarentegen is euthanasie een ‘actieve’ procedure, gebaseerd op een wilsbeschikking van de patiënt. Therapiestop moet gebeuren in samenspraak met de familie en moet totaal onafhankelijk van de optie orgaan- en/of weefseldonatie  gebeuren. Met andere woorden als er geen orgaandonatie zou plaatsvinden, zou de therapie bij deze patiënt sowieso gestopt worden.

Hoe staan de verschillende religies ten opzichte van orgaandonatie?

Rooms-katholieke kerk

De Rooms-katholieke kerk staat positief tegenover orgaandonatie. De katholieke ethiek ziet orgaandonatie als een goede daad zonder eigen belang, maar volledig gericht op de ander.

Donatie kan echter nooit als een plicht worden beschouwd.

Protestantse kerk

De protestantse kerken zien de afweging om organen te doneren in de eerste plaats als een persoonlijke kwestie. De meningen liggen genuanceerd. Zo staat volgens sommige stromingen de Bijbelse waarde van integriteit van het menselijk lichaam op gespannen voet met orgaandonatie.

De meer vrijzinnige richting ziet donatie vooral als een vorm van naastenliefde. Over het algemeen deelt men het standpunt dat het ontbreken van organen de wederopstanding niet in de weg staat.

Jehova

Jehova's getuigen vinden dat mensen individueel over donatie moeten beslissen. De Bijbel geeft daarvoor geen aanknopingspunten. Voorwaarde is wel dat bij transplantatie van organen of weefsels bij Jehova's getuigen geen donorbloed mag worden gebruikt.

Jodendom

Binnen de Joodse geloofsgemeenschap denkt de orthodoxe stroming duidelijk anders over orgaandonatie dan de liberalen. Laatstgenoemde stroming stelt de zorg voor het leven boven dat van de eer van het dode lichaam. De orthodoxe Joden zien donatie als een inbreuk op de integriteit van het lichaam, dat als aards omhulsel geschapen is naar Gods beeld en gelijkenis. Er bestaat verschil in de visie over hersendood.

Islam

Binnen de verschillende richtingen van de lslam bestaat geen duidelijke overeenstemming over orgaandonatie. 

Een klein aantal Islamitische geleerden voorziet een absoluut verbod vanuit de overtuiging dat de mens zijn heilig bestaan heeft. Dat moet als dusdanig gerespecteerd worden, de mens is geen eigenaar van zijn organen. Ze worden beschouwd als God’s eigendom en daarom mag men er niet mee handelen zonder een duidelijke Islamitische wettelijke reden. 

De meerderheid van de hedendaagse geleerden hebben zich echter geschaard achter een andere opvatting. Deze opvatting voorziet de godsdienstige en geneeskundige mogelijkheid van de orgaandonatie en het toelaten van de transplantatie mits duidelijke voorwaarden. 

Volgens hen zijn er drie soorten van orgaantransplantaties: 

  1. Het transplanteren van een orgaan uit een levend of overleden persoon naar een andere persoon.
  2. Het transplanteren van een orgaan uit een dier naar een mens.
  3. Het inplanten van kunstmatige organen bij mensen.

Daar hangen een aantal godsdienstige en geneeskundige voorwaarden aan vast. 

  • Het weg te nemen orgaan mag geen gevaar betekenen bij diegene die het afstaat.
  • Het afstaan van een orgaan gebeurt vrijwillig, zonder enige druk noch moreel noch financieel.
  • Het transplanteren van dat orgaan is de enige mogelijke geneeskundige actie om de ontvanger te genezen.
  • De zekerheid van het slagen van de ingreep bestaat, zowel van het wegnemen als die van het inplanten

Het is toegelaten mits het handelen volgens de volgende regels:

  • Het wegnemen van een orgaan van een overleden persoon om het leven te redden van een levende persoon die in nood is, is toegelaten, op voorwaarde dat de persoon van wie het weggenomen wordt volwassen is en in zijn leven al had goedkeuring gegeven.
  • Dat het orgaan weggenomen wordt van een dier dat eetbaar is en halal geslacht, of een ander dier indien de nood het verreist, om in te planten bij een persoon die in een noodtoestand verkeert.
  • Het wegnemen van een deel van een menselijke lichaam om het te transplanteren of ermee herstellingen in hetzelfde lichaam uit te voeren, zoals het wegnemen van een deel van huid of bot.
  • Het inplanten van kunstmatige organen in de mens zoals het hart en andere organen.

Boeddhisme 

Het Boeddhisme ziet het menselijk lichaam als een onverbrekelijk geheel van lichaam en geest.

De dood is het geleidelijke en natuurlijke verval van de eenheid 'geest-lichaam'. Orgaanuitname zou het lichaam onteren. Toch zijn er ook voorstanders. Zij wijzen op de binnen het Boeddhisme belangrijke deugd om medeleven met anderen te betonen.

Hindoeïsme
Volgens het Hindoeïsme leeft de ziel voort na de dood en wordt herboren in een nieuw lichaam.

Hoewel er scheiding van lichaam en ziel plaatsvindt, leeft de gedachte dat het lichaam na de dood ongeschonden dient te blijven. Er zijn echter geen religieuze verboden op orgaantransplantatie en voorstanders van orgaandonatie binnen het Hindoeïsme worden steeds talrijker. Vooral het idee dat men na de dood met het stoffelijk overschot iets kan doen voor een noodlijdende ander wint steeds meer terrein. Over het algemeen dient het individu zelf een besluit te nemen.

Zijn er nog andere weefsels geschikt voor transplantatie?

Naast organen worden ook weefsels getransplanteerd: hoornvlies, trommelvlies en gehoorbeentjes, huid (bv. voor brandwonden), hartkleppen, bloedvaten, bot en pezen. Deze weefsels kunnen langdurig opgeslagen blijven in weefselbanken. Het geven van bloed is de meest bekende en de eenvoudigste vorm van donorschap.

Is er een Belgische wet over donatie?


De eerste wet betreffende het wegnemen en transplanteren van organen en weefsels verscheen op 14 februari 1987 in het Belgisch Staatsblad. Die wet is gebaseerd op het principe dat elke overledene een mogelijke orgaandonor is, tenzij hij gedurende zijn leven uitdrukkelijk verzet heeft aangetekend tegen donatie.

 

Wat is een prelevatie?

Prelevatie is de medische term die gebruikt wordt om de operatie te omschrijven waarbij organen uit het lichaam van een donor worden verwijderd, om ze daarna te kunnen transplanteren bij de ontvanger.

Het is noodzakelijk dat de donor na de vaststelling van de hersendood verder kunstmatig wordt beademd, opdat alle vitale organen voor transplantatie bruikbaar zouden blijven. Vitale organen (hart, longen, lever, pancreas) zijn maar beperkt houdbaar in een specifieke vloeistof, omdat ze niet lang zonder bloedvoorziening en zuurstof kunnen. Voor weefsels is dat niet nodig.

Wat is Eurotransplant?

Eurotransplant is een vzw die in 1968 is opgericht aan de universiteit van Leiden (Nederland). De voornaamste taak van Eurotransplant is het coördineren van de uitwisseling van organen voor transplantatie in de landen die met deze organisatie samenwerken (België, Nederland, Luxemburg, Duitsland Hongarije, Kroatië, Oostenrijk en Slovenië).

Alle mensen uit die landen die een orgaan nodig hebben worden ingeschreven op centrale lijsten. Organen die beschikbaar komen uit de samenwerkende landen, worden aan de hand van die lijsten verdeeld.

Kan ik zelf beslissen welke organen mogen weggenomen worden?

In de wetgeving is daarover niets voorzien. Er bestaat dus geen mogelijkheid om het donorschap te aanvaarden voor bepaalde organen en te weigeren voor andere. Nochtans, wanneer een familielid, bij het gesprek over het voornemen van prelevatie, het moeilijk heeft met een bepaald orgaan, zal dit gerespecteerd worden.

Hoe worden de organen door Eurotransplant verdeeld?

Alle kandidaten voor een transplantatie zitten met hun specifieke gegevens zoals bijvoorbeeld bloedgroep, gewicht en lengte in het computerbestand van Eurotransplant. Wanneer een orgaan ter beschikking komt, wordt een ontvanger aangewezen volgens objectieve gegevens, zoals bloedgroep, gewicht, weefseltypering enzovoort .Medische dringendheid en de evenredige verdeling volgens het aantal donoren per land spelen hierbij een belangrijke rol.

Kunnen organen ver- of gekocht worden?

Het afstaan van organen en weefsels voor transplantatie mag nooit gebeuren met een winstoogmerk. Orgaanhandel is wettelijk dus absoluut verboden. Geregeld is er in de kranten sprake van  orgaansmokkel. In arme landen zijn er vermoedens van orgaanhandel, maar harde bewijzen ontbreken meestal. Dit kan in West-Europa niet gebeuren door toedoen van Eurotransplant en gelijkaardige organisaties.

Waarom is er zo’n groot tekort aan donororganen?

Orgaantransplantatie is het slachtoffer van zijn eigen succes: door de verbeterde operatietechnieken en medicatie kunnen steeds meer mensen geholpen worden met een transplantatie. Het aantal donoren is de laatste jaren gestegen, maar de vraag naar organen blijft groter dan het aanbod, ondanks de goede wetgeving in België.

Hoe wordt vastgesteld dat iemand overleden is?

Dit kan gebeuren op twee manieren:

  1. Iemand is overleden wanneer hart- en ademfuncties onherroepelijk uitgevallen zijn. Dit betekent dat men door reanimatie de bloedcirculatie onmogelijk terug op gang krijgt.
  2. Een tweede bepaling is hersendood. Dit is een toestand waarbij de hersenen afgestorven zijn. In een toestand van hersendood blijft het hart, mits kunstmatige ondersteuning, nog enkele uren functioneren. Maar deze toestand is onomkeerbaar. Het zijn deze overledenen die het meest in aanmerking komen voor orgaandonatie.
Ben ik wel zeker dood als men beslist om organen weg te nemen voor transplantatie?

Elk ziekenhuis volgt een vaste procedure waarbij verschillende wetenschappelijke testen worden uitgevoerd om de dood ondubbelzinnig vast te stellen. Het is wettelijk bepaald dat drie onafhankelijke artsen, die niet bij het uiteindelijke transplantatieteam zijn betrokken, het overlijden moeten vaststellen. Bij een gewoon overlijden stelt slechts één arts de dood vast.

Hoe lang kunnen organen bewaard worden?

Elk orgaan wordt speciaal behandeld en onder koeling getransporteerd. Nieuwe bewaartechnieken voorzien in een bewaring in machines die de bloedsomloop nabootsen. Op die manier kunnen nieren 24 uur worden bewaard, het hart 4 uur, de longen 6 tot 8 uur en de lever 12 uur.

 

Kunnen meerdere organen getransplanteerd worden?

Gecombineerde transplantatie is mogelijk door organen van dezelfde donor te gebruiken. Zo worden hart-longtransplantaties, lever-niertransplantaties en andere combinaties uitgevoerd.

Zijn er ook kosten voor de nabestaanden van de donor?

Neen. Vanaf het moment dat een patiënt hersendood verklaard is en men weet dat er kan worden overgegaan tot transplantatie, neemt het ziekenfonds van de kandidaat-ontvanger alle kosten op zich. De rekening die de nabestaanden ontvangen gaat dus enkel over de medische prestaties tot en met de vaststelling van de dood.

Moet een arts aan de familie de toestemming vragen voor orgaandonatie?

Sinds een wetswijziging in 2007 voorziet de wet dat nabestaanden zich niet uitdrukkelijk kunnen verzetten. Als de familie zich toch verzet, kunnen de artsen dit verzet naast zich neerleggen, maar het ook eerbiedigen. Let wel, de familie kan de artsen wijzen op het informeel uitgedrukte verzet van de overledene voor zover zij beschikt over een tastbaar bewijs daarvan. Duidelijke en open communicatie met de verwanten is dus heel belangrijk.

Hoe kun je je verzetten tegen orgaandonatie?

In België is bij wet beslist dat na het overlijden het lichaam van de overledene aan de maatschappij toebehoort en dus orgaandonor is. Iedereen die dit niet wenst, kan zich tijdens zijn leven hiertegen verzetten. Formeel verzet wordt bekendgemaakt via een formulier op het gemeentehuis. Dit wordt doorgegeven aan een databank van de FOD Volksgezondheid. Je kunt je ook op informele wijze verzetten tegen orgaandonatie (bv. briefje in portefeuille, gesprek, andere vormen van wilsverklaring …) Alle artsen die orgaandonatie met de familie bespreken, zijn verplicht om zich te informeren bij de familie of de donor op een formele wijze verzet heeft uitgedrukt.