Iedereen is donor, hoezo?

In België geldt sinds 1986 een wet die het wegnemen van organen voor transplantatie regelt. Het principe is dat van ‘veronderstelde toestemming’. Met andere woorden: wie zwijgt, stemt in. Elke meerderjarige Belg wordt verondersteld akkoord te zijn om na zijn overlijden een mogelijke donor te zijn. Als je tijdens je leven geen formeel of informeel verzet aantekent, hebben artsen na je overlijden dus het recht om je organen weg te nemen. 

  1. Je kunt uitdrukkelijk melden dat je orgaandonor wilt zijn. Dat kan via een briefje dat je bijvoorbeeld in je portefeuille stopt of aan een familielid bezorgt, maar het zekerste is je via het gemeentehuis laten opnemen in een nationaal register. Expliciet melden dat je weigert om orgaandonor te zijn, kan ook (formeel verzet). 

Nog beter is gewoon openlijk praten over orgaandonatie. Bespreek het thema met je partner, familie of vrienden. Als zij weten hoe je erover denkt, kunnen ze jouw beslissing respecteren. 

De wet bepaalt dat ook informele wijzen van verzet door de ‘donor’ moeten worden nageleefd voor zover dat verzet aan de betrokken artsen werd meegedeeld. De artsen moeten informeren naar dit mogelijke verzet. 

Het Belgische systeem maakt dat het aantal weigeringen beduidend lager ligt dan in landen waar de familie een actievere beslissing moet nemen. Dat uit zich ook in de cijfers. België heeft bijna 30 orgaandonoren per miljoen inwoners, terwijl Nederland en Duitsland er ongeveer 15 per miljoen inwoners tellen. Toch blijft de nood hoog. Voor elk soort orgaan is er een tekort en overlijden er mensen die op de wachtlijsten staan.

Hersendood

Om de definitie van hersendood te begrijpen, moet je eigenlijk teruggaan in de geschiedenis. Vroeger werd de dood gelijkgesteld met het stoppen van het kloppen van het hart. 

De introductie van de kunstmatige ademhaling een halve eeuw geleden opende nieuwe mogelijkheden. De organen van een overleden persoon kunnen nu in conditie gehouden worden door het hart aan de mechanische ventilator te houden. De hersenen sterven af en dit is onomkeerbaar, maar het hart klopt nog.

De artsen zullen de andere organen kunstmatig in leven houden met specifieke apparatuur:

  • de ademhaling wordt ondersteund door een beademingstoestel
  • de bloeddruk en het hartritme worden door geneesmiddelen en perfusies op peil gehouden 
  • de huidskleur blijft roze 
  • de lichaamstemperatuur wordt op 37° gehouden, het lichaam blijft warm. 

Hersendood wordt gelijkgesteld aan dood. Die evolutie is hand in hand gegaan met orgaantransplantatie. 

Bij een overlijden waarbij sprake is van orgaandonatie worden er eerst uitgebreide onderzoeken gedaan. De Belgische wet eist dat de diagnose van dood wordt vastgesteld door drie artsen, die volledig onafhankelijk zijn van het transplantatieteam en die gebruikmaken van de recentste medische kennis om het overlijden vast te stellen. Deze drie artsen voeren allemaal dezelfde klinische testen uit om de totale afwezigheid van de hersen(stam)functies te bevestigen. Een vergissing is daarbij niet mogelijk. 

Ben ik weefseldonor?

Na je overlijden kun je niet alleen organen, maar ook weefsels doneren. 

Weefsels die geschikt zijn voor donatie zijn huid, hoornvliezen (cornea), botweefsel, kraakbeen, pezen, hartkleppen en bloedvaten. 

Niet iedereen komt in aanmerking voor weefseldonatie. Het is belangrijk dat er weefsels getransplanteerd worden waarvan de absolute veiligheid en een zeer goede kwaliteit kunnen verzekerd worden. Daarom worden er voorwaarden gesteld. De Hoge Gezondheidsraad is betrokken bij de uitwerking en goedkeuring van deze voorwaarden. 

  • De wettelijke toestemming tot wegname van weefsels is hetzelfde als bij orgaandonatie.
  • De donor moet in een goede gezondheid  zijn en er zijn verschillende contra-indicaties.  
  • De donor moet, afhankelijk van het weg te nemen weefsel, voldoen aan een aantal gestelde medische criteria.
  • Er zijn leeftijdscriteria in functie van het weg te nemen weefsel.

De voornaamste contra-indicaties voor weefseldonatie zijn:

Algemeen: 

  • Hoog risicogedrag voor hiv
  • Voorgeschiedenis van systeemziekte (reumatoïde artritis, Lupus,…)
  • Voorgeschiedenis van bestraling
  • Kwaadaardige aandoeningen
  • Degeneratieve aandoeningen van het zenuwstelsel (dementie, Alzheimer, Creutzfeldt-Jakob)
  • Ingrepen met dura mater, behandeling met groeihormoon, langdurig gebruik cortisone
  • Aandoening van ongekende oorsprong

Acute infectie:

  • Virale oorsprong: hepatitis, hepatitis B en C, hiv
  • Belangrijke bacteriële infecties zoals lues, osteomyelitis, tuberculose (tbc)
  • Veralgemeende schimmelinfecties

De mogelijkheid van wegname van weefsels wordt donor per donor onderzocht door het prelevatieteam.